Η Ανοικτή Πρόσβαση στα αποτελέσματα της ακαδημαϊκής έρευνας έχει αποφέρει σημαντικά οφέλη στην Μεγάλη Βρετανία, όπως αποκαλύπτουν οι  δύο μελέτες που το Open Access Implementation Group (ΟΑΙG) δημοσίευσε πρόσφατα.

Πρόκειται για τις μελέτες ‘ Benefits of Open Access to Scholarly Research to the Public Sector‘ και ‘Benefits of Open Access to Scholarly Research for Voluntary and Charitable Sector Organisations‘.

Παρότι τα συνδρομητικά επιστημονικά περιοδικά αποτελούν πλειοψηφία, ο δημόσιος τομέας της Βρετανίας –και ειδικότερα ο τομέας του εθελοντισμού και της κοινωφέλειας– χρησιμοποιεί κυρίως δημοσιεύσεις ανοικτής πρόσβασης για να εξυπηρετήσει τις ανάγκες του. Ήδη, απο την εφαρμογή της ανοικτής πρόσβασης ο δημόσιος τομέας της Βρετανίας, εξοικονομεί 28 εκατομμύρια λίρες ετησίως και αναμένεται μελλοντικά να αποκομίσει επιπλέον οφέλη, τόσο άμεσα όσο και έμμεσα.

Πιο συγκεκριμένα, οι μελέτες στρέφουν την προσοχή μας στο γεγονός ότι ο δημόσιος τομέας της Μ. Βρετανίας ξοδεύει 135 εκατομμύρια το χρόνο τόσο σε συνδρομές επιστημονικών περιοδικών όσο και σε χρόνο και ενέργεια για να αναζητήσει τις δημοσιεύσεις που κάθε φορα χρειάζεται ώστε να δράσει αποτελεσματικά. Χαρακτηριστικά, για κάθε αύξηση σε ποσοστό της τάξεως του 5% των περιοδικών ανοικτής πρόσβασης, οι πολίτες της  Βρετανίας θα μπορούσαν να σώζουν  1.7 εκατομμύρια λίρες.

Επίσης, οπως προκύπτει απο τις μελέτες, τα πιο κοινά εμπόδια που αναφέρουν οι ερωτηθέντες για την πρόσβαση στα ερευνητικά αποτελέσματα είναι το κόστος (80%) και η έλλειψη χρόνου (46%). Ο καθηγητής Martin Hall στο Πανεπιστήμιο του Salford και πρόεδρος του OAIG αναφέρει: “αυτά τα ευρήματα σηματοδοτούν ένα σημείο στροφής στην ήσυχη επανασταση της Ανοικτής Πρόσβασης. Υπάρχουν πολλοί καλοί λόγοι για να διαθέτουμε κάθε φορά τα αποτελέσματα της έρευνας ανοικτά. Οι μελέτες αυτές δείχνουν καθαρά ότι ένας απο αυτούς τους λόγους είναι το ότι η ανοικτή πρόσβαση συμφέρει οικονομικά”.

Παράλληλα, οι μελέτες του OAIG επιχειρούν να αφυπνήσουν το κοινο σχετικά με τα πλεονέκτήματα και τα ωφέλη της Aνοικτής Πρόσβασης. Έτσι, κάνουν έκκληση για την εξερεύνηση τρόπων για την καλύτερη αξιοποίηση της πληροφορίας που παράγεται απο την δημόσια έρευνα και τρόπων για την βελτίωση των σχέσεων μεταξύ των ερευνητών της ακαδημαϊκής κοινότητας και των απασχολούμενων σε άλλους τομείς που βασίζονται στην έρευνα (ώστε να φέρουν είς πέρας την εργασία τους καλύτερα). Τέλος, τα ευρήματα που προκύπτουν, αποδεικνύουν ότι η αύξηση της Ανοικτής Πρόσβασης στα αποτελέσματα της έρευνας έχει άμεσα οικονομικά και πρακτικά ωφέλη για το σύνολο του πληθυσμού της Βρετανίας, ιδιαίτερα πολύτιμα σε εποχές λιτότητας.

Στο εξής θα διατίθενται σύμφωνα με την Πολιτική για τα Ανοικτά Μεταδεδομένα (Open Metadata Policy) και με άδειες Creative Commons (CC0). Τα μεταδεδομένα αυτά βρίσκονται σε MARC21 format και είναι ελεύθερα διαθέσιμα, τόσο μέσα απο ειδικές προγραμματιστικές εφαρμογές του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ όσο και από το API (Application Programming Interface) της Δημόσιας Ψηφιακής Βιβλιοθήκης της Αμερικής (DPLA).

Παρόλο που τα πλήρη έργα δεν βρίσκονται στο διαδίκτυο –καθώς προστατεύονται ακόμα από πνευματικά δικαιώματα– τα μεταδεδομένα τους αποτελούν σήμερα πολύτιμα στοιχεια, ιδιαίτερα σημαντικά για τις μηχανές αναζήτησης. Περισσότερες πληροφορίες διαβάστε στο www.openaccess.gr

Το κόστος των συνδρομών για τις ακαδημαϊκές εκδόσεις μεγάλων οίκων είναι σήμερα δυσβάστακτο για τη βιβλιοθήκη. Καθως οι συνδρομές σε επιστημονικές επιθεωρήσεις καταλαμβάνουν όλο και αυξανόμενο μερίδιο του  συνολικού προυπολογισμού της βιβλιοθήκης, η βιβλιοθήκη στην ανακοίνωση της περιγράφει ότι το περιβάλλον της ακαδημαϊκής επικοινωνίας σήμερα  γίνεται όλοενα και  λιγότερο βιώσιμο οικονομικά.

Το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ ξοδεύει πάνω απο 3,5 εκατομμύρια δολλάρια τον χρόνο σε συνδρομές επιστημονικών εκδοσεων. Χαρακτηριστικά, μόνο για το 2010 το ποσό αυτό καταλαμβάνει πάνω απο 20% του συνολικού κόστους για τις συνδρομές. Μερικά περιοδικά κοστίζουν πάνω απο 40.000 δολάρια το χρόνο. Ταυτόχρονα, πολλές πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες δαπανούν περισσότερο απο το μισό προϋπολογισμό τους για τους μεγάλους εκδοτικούς οίκους (π.χ. Elsevier, Springer και Wiley).

Η βιβλιοθήκη στην ανακοίνωση της, καλεί το διδακτικό και ερευνητικό προσωπικό του Πανεπιστημίου να διαθέτουν στο εξής τις εργασίες τους δωρεάν σε περιοδικά ανοικτής πρόσβασης και να απορίπτουν όσα απαιτούν συνδρομή. Με αυτή την κίνηση, το πλουσιότερο Πανεπιστήμιο στόν κόσμο πρωτοστατεί στο ευρύτερο κλίμα διαμαρτυρίας που επικρατεί σχετικά με το υψηλό κόστος πρόσβασης σε πηγές της επιστημονικής έρευνας. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι σήμερα περισσότεροι απο 10.000 ερευνητές συμμετέχουν σε μποικοτάζ για τις ολλανδικές εκδόσεις Elsevier σε ένδειξη διαμαρτυρίας. Περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να διαβάσετε στο openaccess.gr

Σε αυτό το στάδιο, το MedOANet επιχειρεί να εντοπίσει και να χαρτογραφήσει τις πολιτικές που σήμερα εφαρμόζονται για την Ανοικτή Πρόσβαση στις έξι Μεσογειακές χώρες (Ελλάδα, Τουρκία, Ιταλία, Γαλλία, Ισπανία, Πορτογαλία), με στόχο να συντονίσει τις υπάρχουσες στρατηγικές και να διευρύνει μελλοντικά τις δομές αυτές με νέες πρωτοβουλίες. Οι δράσεις του MedOANet πλαισιώνουν τοv ρόλο του ΕΚΤ και τις υπόλοιπες αναπτυξιακές δράσεις του οργανισμού για την ενίσχυση της πολιτικής της Ανοικτής Πρόσβασης.

Έτσι, εμπειρογνώμονες και  εκπρόσωποι από τις έξι χώρες καλούνται να καταθέσουν τις εμπειρίες τους και στοιχεία που συνεισφέρουν στη σύνθεση μίας ολοκληρωμένης εικόνας για την εφαρμογή της Ανοικτής Πρόσβασης στη Μεσόγειο (μέχρι τις 10 Ιουνίου).

Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να βρούν τα ερωτηματολόγια και να διαβάσουν περισσότερες πληροφορίες για το έργο MedOANet στον σύνδεσμο  http://www.medoanet.eu/news/take-part-medoanet-surveys

Η συμμετοχή στις παραπάνω έρευνες αποτελεί σημαντική συνεισφορά στη συλλογή στοιχείων για την Ανοικτή Πρόσβαση στη Μεσόγειο.

Πρόκειται για την φωτογραφία που βραβεύτηκε στο διαγωνισμό EIFL OA Week 2011, που έλαβε χωρα στο πλαισιο της οργάνωσης Open Access Week 2011. Η εβδομάδα Ανοικτής Πρόσβασης (Open Access Week) είναι η ετήσια εκδήλωση για την Ανοικτή Πρόσβαση στα ερευνητικά δεδομένα που διοργανώνεται  με την συμμετοχή περισσότερων απο 2000 οργανισμών απο όλες τις χώρες του κόσμου και συντονίζεται απο το SPARC.

Η νικήτρια φωτογραφία έχει τίτλο “Undergraduates showing support for Open Access” ( Φοιτητές που υποστηρίζουν την Ανοικτή Πρόσβαση) και απεικονίζει φοιτητές που μόλις παρακολούθησαν το πρώτο δημόσιο σεμινάριο της βιβλιοθηκονόμου κ. Taha στην πλατεία της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας στην Αίγυπτο.

Το ΕΚΤ επεκτείνει συνεχώς τις συνεργασίες του με επιστημονικούς εκδότες (ερευνητικούς, ακαδημαϊκούς και πολιτιστικούς φορείς), στο πλαίσιο των ηλεκτρονικών επιστημονικών εκδόσεών του (e-publishing). Συγκεκριμένα, το Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας (www.deltionchae.org) εκδίδεται σε συνεργασία με τη Χριστιανική Αρχαιολογική Εταιρεία, Ο Ερανιστής (www.eranistes.org) σε συνεργασία με τον Όμιλο Μελέτης του Ελληνικού Διαφωτισμού, ο Μνήμων (www.mnimon.gr) σε συνεργασία με την Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού, τα Μακεδονικά (www.makedonikajournal.org) σε συνεργασία με την Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών.

Αποτέλεσμα της δημιουργικής συνεργασίας με τους παραπάνω φορείς είναι η ανοικτή πρόσβαση σε περισσότερα από 1.000 άρθρα Ελλήνων και ξένων επιστημόνων, με τη διαδικτυακή διάθεση νέων και παλαιών τευχών των περιοδικών. Περισσότερες πληροφορίες για τις εκδόσεις μπορείτε να βρείτε στο www.openaccess.gr

Οι απαντήσεις προσφέρουν σημαντικές πληροφορίες που συμβάλλουν στο σχεδιασμό και την υλοποίηση των πολιτικών ανοικτής πρόσβασης στο μέλλον (πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα και καινοτομία “Horizon 2020″).

Η έρευνα φωτίζει μερικές πτυχές από την εφαρμογή της ανοικτής πρόσβασης στα έργα που εντάσσονται στο 7ο Πρόγραμμα Πλαίσιο και εφιστά την προσοχή στην επίλυση τεχνικών και νομικών ζητημάτων που συνδέονται πιο ειδικά με το πώς οι ερευνητές ασκούν τα πνευματικά δικαιώματα. Έτσι, παρόλο που τα οφέλη της ανοικτής πρόσβασης είναι αναγνωρισμένα, η εφαρμογή της ανοικτής πρόσβασης παραμένει μια πρόκληση. Για περισσότερες πληροφορίες διαβάστε το πλήρες κείμενο της μελέτης  “Survey on Open Access in FP7″.

Με στόχο να διασφαλίσει την αποτελεσματικότερη ανταλλαγή εμπειριών και τεχνογνωσίας καθώς και την επικοινωνία μεταξύ των μεσογειακών χωρών, το MEDOANET θα ταυτοποιήσει και θα καταγράψει τις υπάρχουσες πολιτικές, στρατηγικές και δομές Ανοικτής Πρόσβασης σε έξι μεσογειακές χώρες: την Ελλάδα, την Ιταλία, τη Γαλλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία και την Τουρκία.

Στο έργο συμμετέχουν οργανισμοί από 9 ευρωπαϊκές χώρες (Ελλάδα, Γερμανία, Τουρκία, Ισπανία, Ολλανδία, Ιταλία, Γαλλία, Ην. Βασίλειο, Πορτογαλία), οργανισμοί με σημαντική εμπειρία  και διεθνές προφίλ σχετικών δράσεων,  μεταξύ των οποίων και το ΕΚΤ ως συντονιστής. Ο ρόλος του ΕΚΤ είναι να καθοδηγήσει και να συντονίσει στρατηγικές συνεργασίες στις έξι χώρες, ώστε να υιοθετηθούν και να εφαρμοστούν πολιτικές Ανοικτής Πρόσβασης.

Το έργο έχει προϋπολογισμό 965.000 ευρώ, συγχρηματοδοτείται από την ΕΕ (7ο Πρόγραμμα Πλαίσιο για την έρευνα) και η εναρκτήρια συνάντηση του πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα στις 27 Ιανουαρίου. Περισσότερες πληροφορίες για το έργο και τις δράσεις του θα βρείτε στον δικτυακό τόπο medoanet.eu.

Τα χειρόγραφα του Nεύτωνα (Isaac Newton 1642-1727) χρονολογούνται από το 1660 και περιέχουν τις πιο σημαντικές μαθηματικές σημειώσεις του επιστήμονα. Η συλλογή των ισλαμικών χειρογράφων που διατηρεί η βιβλιοθήκη του Cambridge χρονολογείται από την ίδρυση της αραβικής ακαδημαϊκής δραστηριότητας στο Cambridge, το 1630. Από τότε, η συλλογή επεκτείνεται συνεχώς σε μέγεθος και ποικιλία, με αποτέλεσμα σήμερα να αποτελείται από περισσότερα από 5.000 χειρόγραφα και πολύτιμες συλλογές που φωτίζουν πολλές πλευρές του ισλαμικού κόσμου, τις πεποιθήσεις, τα ήθη και την εκπαίδευση.

Στο πλαίσιο των προγραμματισμένων δράσεων για ψηφιοποίηση μέρους του πολιτιστικού της περιεχομένου, η Βιβλιοθήκη του Cambridge μέσα στους επόμενους μήνες, θα διαθέσει διαδικτυακά ολόκληρη τη συλλογή στο ευρύ κοινό.  Για περισσότερες πληροφορίες διαβάστε το σχετικό άρθρο στο http://www.openaccess.gr/news_events/news/details.dot?id=18830&inode=18829.

http://www.bis.gov.uk/assets/biscore/innovation/docs/i/11-1387-innovation-and-research-strategy-for-growth.pdf

Το ενδιαφέρον σημείο σχετικά με τα αποτελέσματα της έρευνας είναι στην παράγραφο 6.6, όπου αναφέρεται ρητά ότι :
«Το Κράτος, δεσμεύεται να κάνει σίγουρο ότι έρευνα που χρηματοδοτείται από το δημόσιο πρέπει να είναι προσβάσιμη χωρίς χρέωση. Δωρεάν και ανοικτή πρόσβαση σε έρευνα που χρηματοδοτείται από τα χρήματα των φορολογουμένων προσφέρει σημαντικά κοινωνικά και οικονομικά οφέλη με τη διάχυση της γνώσης, ανεβάζοντας το γόητρο της έρευνας που γίνεται στο Ηνωμένο Βασίλειο και ενθαρρύνοντας τη μεταφορά τεχνογνωσίας. Αυτή τη στιγμή τέτοιου είδους έρευνα είναι συχνά δύσκολο να βρεθεί και είναι ακριβή στην πρόσβαση, πράγμα που επιδρά αρνητικά στον αυθεντικό στόχο της έρευνας που γίνεται από δημόσιο χρήμα, και περιορίζει την κατανόηση και την καινοτομία…»